Στη 74η Berlinale, το Shikun του Άμος Γκιτάι έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο τμήμα Berlinale Special ως συμπαραγωγή Ισραήλ, Γαλλίας, Ελβετίας, Βραζιλίας και Βρετανίας. Ήταν η μοναδική ισραηλινή ταινία μεγάλου μήκους στο φεστιβάλ, στην πρώτη μεγάλη ευρωπαϊκή διοργάνωση μετά την 7η Οκτωβρίου. Η ταινία είναι μια ελεύθερη μεταφορά και έμπνευση από τον Ρινόκερο του Ευγένιου Ιονέσκο (1959), όπου μια σειρά ανθρώπων διαφορετικών γλωσσών, καταγωγών και γενεών συγκεντρώνεται σε ένα κτήριο, το shikun – που σημαίνει κοινωνική κατοικία, κάτι σαν μια πολυκατοικία – και κάποιοι αρχίζουν να μεταμορφώνονται σε ρινόκερους ενώ άλλοι αντιστέκονται. Ανάμεσα στους ηθοποιούς, Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους, βρίσκεται η Irène Jacob, μια ξένη, που παρατηρεί εντός του κτηρίου. Στο πλαίσιο της προβολής της ταινίας, ο σκηνοθέτης δέχτηκε να μιλήσει στο Moveit Magazine για την ταινία του.

Χριστίνα Καλογεροπούλου: Αρχίσατε να φτιάχνετε το Shikun μετά τις τελευταίες εκλογές στο Ισραήλ, σωστά;

Amos Gitai: Ναι, όταν κέρδισε ο υπέροχος συνασπισμός του Μπίμπι Νετανιάχου, με τους εθνικιστές, την άκρα δεξιά και τους υπερορθόδοξους…

ΧΚ: Νιώσατε ότι βρίσκεστε μέσα σε ένα έργο του Ιονέσκο, και αποφασίσατε να εκφράσετε την άποψή σας μέσα από έργο του; Ο Ρινόκερος έχει ανέβει πολλές φορές. Πώς επιλέξατε τον δικό σας τρόπο;

AG: Γνώρισα την κόρη του Ιονέσκο, που ζει στο Παρίσι. Είχε εντυπωσιαστεί και είπε ότι το ίδιο θα ένιωθε και ο πατέρας της, ο Ευγένιος Ιονέσκο. Στα εβραϊκά, το «ρινόκερος» δεν είναι μόνο ουσιαστικό που περιγράφει το ζώο. Στα εβραϊκά είναι η μόνη γλώσσα στον κόσμο όπου είναι και ρήμα. Ο ενικός είναι karnaf, ο πληθυντικός karnafim, και υπάρχει ένα ρήμα, lehitkarnef, «γίνομαι ρινόκερος». Μου είπε: «Amos, μας αρέσει πολύ που τα εβραϊκά είναι η μόνη γλώσσα στον κόσμο που το έκανε ρήμα». Και όπως ξέρετε, στον ισραηλινό Τύπο έγραφαν εκείνη την περίοδο ότι υπάρχει κίνδυνος οι άνθρωποι να γίνουν ρινόκεροι. Εκείνη τη στιγμή κοίταξα τη βιβλιοθήκη μου, βρήκα το κείμενο, και πρότεινα στην Irène Jacob να δουλέψουμε πάνω σε αυτό μαζί. Ήρθε στο Ισραήλ, και μετά, με μια ομάδα Ισραηλινών και Παλαιστινίων ηθοποιών, αρχίσαμε να το συνθέτουμε.

ΧΚ: Θα την κάνατε διαφορετικά τώρα, μετά την 7η Οκτωβρίου;

AG: Αυτό μου το έχουν ρωτήσει πολλές φορές. Ακόμα κι αν θέλω να προσθέσω κάτι. Δεν νομίζω, γιατί δεν μπορείς να βιάσεις τη μυθοπλασία. Ο κινηματογράφος, ειδικά αυτού του είδους ο ποιητικός, συνειρμικός κινηματογράφος, που δεν είναι κλασική αφήγηση, δεν είναι καλή ιδέα να αρχίσεις να τρέχεις πίσω από τα γεγονότα. Ούτως ή άλλως, όπως ξέρετε, το Ισραήλ βρίσκεται διαρκώς σε ηφαιστειακή έκρηξη, όχι μόνο ευχάριστων στιγμών. Νομίζω ότι χρειάζεσαι απόσταση. Όταν το Βερολίνο επέλεξε την ταινία, ήταν ήδη μετά την 7η Οκτωβρίου. Ξέρετε το Kippur, για το οποίο γίνεται τώρα μια μεγάλη έκθεση, το έκανα είκοσι επτά χρόνια μετά τον πόλεμο. Οπότε όχι, δεν θα το έκανα. Και κανείς δεν με έχει ρωτήσει αν θα την έκανα διαφορετικά τώρα.

ΧΚ: Υπάρχει αυτό το στοιχείο του παραλόγου που το βλέπουμε παντού στον κόσμο. Εμείς κάνουμε τον κόσμο παράλογο, ή ο κόσμος είναι παράλογος και εμείς απλώς ακολουθούμε την ιστορική επανάληψη των ίδιων τάσεων, των ίδιων συγκρούσεων;

AG: Δεν ξέρω αν το «παράλογο» είναι ο σωστός ορισμός, αλλά σίγουρα δεν είναι μια συνεχής αφήγηση, όπως θα ήθελε το Netflix να πιστεύουμε. Ο κόσμος, όπως τον βλέπω, και δεν αφορά μόνο το Ισραήλ, δυστυχώς, έχει μια πολύ μεγάλη συλλογή από αυταρχικούς τύπους: στη Ρωσία, στην Κίνα, στην Ουγγαρία. Ίσως επιστρέψει και ο Τραμπ. Και υπάρχουν κοινωνίες που ακόμα παλεύουν, η Γερμανία, η Αυστρία, ίσως και η Γαλλία ως έναν βαθμό. Άρα δεν είναι εντελώς καθορισμένο. Είναι μια πάλη. Αλλά η βασική ανθρώπινη εμπειρία είναι συνειρμική. Γι’ αυτό αγαπώ τον Τζόις, γιατί ο Τζόις μας λέει: θα περιγράψω την πόλη μου, το Δουβλίνο, μέσα από μια δομή κομματιών, θραυσμάτων. Νομίζω ότι αυτή είναι η νεωτερική συνθήκη, και το Ισραήλ είναι μέρος της νεωτερικής συνθήκης. Είναι μια υβριδική κατάσταση μεταναστεύσεων, όπως και στην ταινία, από την Ουκρανία, την Υεμένη, την Ινδία, από τόπους όπου οι άνθρωποι διώχθηκαν· η δημιουργία του Ισραήλ από Εβραίους που ήρθαν από την Ανατολική Ευρώπη, και μετά από τη Βόρεια Αφρική, όταν ο αραβικός εθνικισμός έδιωξε τους Εβραίους από το Ιράκ και τη Βόρεια Αφρική· και μετά οι Παλαιστίνιοι, που εκτοπίστηκαν από τους Ισραηλινούς. Είναι δηλαδή μια σύνθετη κοινωνία.

ΧΚ: Είστε και αρχιτέκτονας, κάτι που το βρήκα πολύ ενδιαφέρον βλέποντας την ταινία. Ο Δοξιάδης, ο μοντερνιστής αρχιτέκτονας που συνεργάστηκε με τον Λε Κορμπυζιέ, έβαζε κι εκείνος στο επίκεντρο τον ανθρώπινο παράγοντα και το πώς χτίζουμε πόλεις που αλληλεπιδρούν με τους ανθρώπους. Αυτό το είδα πραγματικά στην ταινία σας: το μοντερνιστικό κτίριο που επιλέξατε, η μπρουταλιστική αρχιτεκτονική, ο τρόπος που κινείτε την κάμερα και βλέπεις όλους αυτούς τους διαφορετικούς ανθρώπους που κάπως συνδέονται και ταυτόχρονα δεν συνδέονται, αλλά προσπαθούν. Θα ήθελα λοιπόν να ακούσω την αρχιτεκτονική σας οπτική για το πώς δημιουργείτε τέχνη.

AG: Καταρχάς, μου αρέσει πάρα πολύ η αρχαιοελληνική ιδέα της αγοράς, γιατί είναι διαφορετική από τον ρωμαϊκό άξονα. Ο ρωμαϊκός άξονας αφορά τον έλεγχο, μιλάω τώρα ως αρχιτέκτονας, γιατί όταν ελέγχεις τον άξονα, ελέγχεις όλη την κίνηση. Με την αγορά, όπου όλοι οι δρόμοι εφάπτονται σε αυτήν, αφήνεις έναν χώρο για τη δημοκρατία, για τη συνάντηση και όχι για τη διέλευση.

Ούτως ή άλλως, ακόμα και στην αρχαιότητα, οι δύο μεγάλοι, ας πούμε, δυτικοί πολιτισμοί είναι ο ελληνικός και ο εβραϊκός, και είναι συμπληρωματικοί: οι Έλληνες αφορούν την ομορφιά, τη φιλοσοφία, την επιστήμη· οι Εβραίοι αφορούν την ηθική. Και οι Εβραίοι πραγματικά δεν νοιάζονται για τη μορφή. Δεν νοιάζονται, και καμιά φορά μετανιώνεις που δεν νοιάστηκαν λίγο περισσότερο. Αλλά μερικές φορές, εννοιολογικά, έχει ενδιαφέρον. Θυμάμαι ότι όταν έκανα την ταινία μου Kadosh, πήγα στις πιο ορθόδοξες συναγωγές της Ιερουσαλήμ με το συνεργείο μου, που εν μέρει δεν ήταν Εβραίοι, και είπα: πώς γίνεται, δίπλα στο πολυτιμότερο κύλινδρο της Τορά, να υπάρχει μια απαίσια πλαστική καρέκλα; Τους είπα λοιπόν, και δεν είμαι καν σίγουρος ότι το κάνουν συνειδητά, ότι αυτό είναι περιφρόνηση της μορφής.

Δεν τους νοιάζει όμως. Λένε δεν ασχολούμαστε με τη μορφή, ασχολούμαστε με αυτό που είναι γραμμένο στην Τορά. Κατά κάποιον τρόπο είναι μια αναρχική ιδέα, ενδιαφέρουσα, και σε απελευθερώνει από την υπερβολική φετιχοποίηση της μορφής. Από την άλλη, η αισθητική είναι επίσης ένας τρόπος να οργανώσεις το περιβάλλον. Αλλά νομίζω ότι πρόκειται για δύο πολύ ενδιαφέροντες πολιτισμούς, που γιορτάζουν εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Οι Εβραίοι είναι επίσης πρώιμος μονοθεϊσμός, αλλά παραμένει φυλετικός. Οι Εβραίοι δεν έχουν προσηλυτιστικό πρόγραμμα. Δεν θέλουν να μεταστρέψουν τους άλλους, όπως ο χριστιανισμός ή το Ισλάμ. Αντιθέτως, είναι μπελάς να γίνεις Εβραίος. Έχουν βάλει όλους αυτούς τους κανονισμούς. Είναι εφιάλτης. Άρα το βρίσκω ενδιαφέρον. Προφανώς, υπάρχουν και οι μεγάλοι πολιτισμοί της Βαβυλώνας, των Ασσυρίων, της Αιγύπτου. Αλλά η διαμόρφωση της δυτικής σκέψης, νομίζω, βρίσκεται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο. Και αρχιτεκτονικά, νομίζω ότι η ελληνική αισθητική είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσα.

Τώρα, προφανώς, δεν ξέρουμε ποια είναι η σχέση της σημερινής Ελλάδας με την αρχαία Ελλάδα. Δεν είμαστε σίγουροι. Όπως δεν είμαστε σίγουροι και για τη σχέση ανάμεσα στο άνοιγμα της πρώιμης εβραϊκής σκέψης και στον φανατισμό αυτών των ραβίνων σήμερα, που δεν είναι σπουδαίες μορφές ούτε από βιβλική ούτε από θεολογική άποψη. Είναι απλώς πολιτικοί. Είναι ένας τρόπος ελέγχου. Δεν έχεις πια μεγάλους λογίους σαν τους μεγάλους ερμηνευτές της Βίβλου, σαν τον Rashi. Υπήρχε πάντα μια αίσθηση ειρωνείας· ήταν ακόμα και αστείοι. Αμφισβητούσαν, και ερμήνευαν.

Είχα κάποτε μια συνάντηση με τον Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, και του είπα ότι μερικές φορές οι ταινίες του λειτουργούν έτσι, και θα το έλεγα ακόμα και για το Shikun. Ξέρετε, όταν ο Μωυσής παραλαμβάνει τις Δέκα Εντολές, η Βίβλος λέει: «Θα κάνουμε και θα ακούσουμε». Οι ερμηνευτές λένε ότι είναι μια πολύ παράξενη σειρά πράξεων. Πώς γίνεται να κάνεις πρώτα και να ακούσεις μετά; Θα έπρεπε πρώτα να ακούς και μετά να κάνεις. Αλλά μερικές φορές πρέπει να κάνεις κάτι διαισθητικά, και μετά να το ερμηνεύσεις. Αγαπώ λοιπόν αυτούς τους μεγάλους λογίους. Οι σημερινοί μέτριοι πολιτικοί μανιπουλαδόροι, διεφθαρμένοι από πάνω, είναι πολύ λιγότερο ενδιαφέροντες.

ΧΚ: Έχω μια ερώτηση για τη γυναικεία εστίαση του Shikun, γιατί το έργο του Ιονέσκο ανεβαίνει τις περισσότερες φορές με ανδρική εστίαση. Οι άνδρες βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Εδώ έχετε μια γυναικεία οπτική, και τον χαρακτήρα του Ιονέσκο ως βασικό ρυθμιστή όσων συμβαίνουν.

AG: Είναι ένα είδος εξωγήινης, κάποια από άλλον πλανήτη που προσγειώνεται μέσα σε αυτό το μεσανατολικό πράγμα. Το έχω κάνει πολλές φορές. Σχεδόν ως διαμαρτυρία, έχω μετατρέψει ανδρικές μορφές σε γυναικείες. Έκανα μια μεγάλη παράσταση για την έναρξη του θεατρικού φεστιβάλ της Αβινιόν, βασισμένη στο κείμενο του Φλάβιου Ιώσηπου, του ιστορικού των ρωμαϊκών χρόνων, και στα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, και η Ζαν Μορό έπαιζε τον Φλάβιο. Σε πολλά πρότζεκτ μού αρέσει να το αντιστρέφω, γιατί είμαι γιος φεμινίστριας μητέρας. Ήταν πολύ κατηγορηματική. Έλεγε ότι οι κοινωνίες που δεν σέβονται τις γυναίκες θα εξαφανιστούν. Ήταν πολύ σκληρή σε αυτό. Και είχαμε μια πολύ στενή σχέση, γιατί εκείνη με δημιούργησε. Ήταν ήδη στα σαράντα της, οπότε επένδυσε πολλά σε αυτό. Πρέπει να πω ότι στάθηκα τυχερός. Μια μητέρα που έγραψε όλα εκείνα τα γράμματα, και έναν πατέρα που ήταν αρχιτέκτονας του Μπάουχαους. Ένα μέρος λοιπόν αφορά τη μορφή και ένα μέρος την αφήγηση. Χρειάζεσαι και τα δύο για να κάνεις ταινίες.

ΧΚ: Πριν από δύο μέρες έγινε μια προβολή μιας ταινίας ενός Παλαιστίνιου και ενός Ισραηλινού, που δεν είναι και πολύ ευνοϊκή για το Ισραήλ. Σε εκείνη την προβολή ακούσαμε το «from the river to the sea». Ούτε η δική σας ταινία υπερασπίζεται την ισραηλινή θέση.

AG: Δεν ξέρω τι σημαίνει εδώ «Ισραήλ». Δεν υπερασπίζεται τη θέση της ισραηλινής κυβέρνησης. Υπερασπίζεται ένα μετριοπαθές Ισραήλ, που είναι το δικό μου Ισραήλ.

ΧΚ: Ποιο είναι το δικό σας Ισραήλ;

AG: Ένα Ισραήλ μετριοπαθές, μια ανοιχτή κοινωνία, που σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του λόγου, όχι υπερβολικά εθνικιστικό, όχι υπερβολικά θρησκευτικό. Θεωρώ ότι όσοι εμφανίζονται ως μεγάλοι εθνικιστές καταστρέφουν το ίδιο τους το εγχείρημα, όπως έκανε ο Μιλόσεβιτς στη Γιουγκοσλαβία, και δεν είναι ο μόνος. Ο Νετανιάχου το κάνει αυτή τη στιγμή στο Ισραήλ. Θεωρώ λοιπόν ότι ο Νετανιάχου είναι κατ’ ουσίαν αντι-ισραηλινός ηγέτης, και αν τον αφήσουμε να συνεχίσει, θα καταστρέψει το Ισραήλ που μου αρέσει. Και λέω στα παιδιά μου: δεν σηκώνουμε λευκή σημαία. Θα παλέψουμε για να υπάρξει το Ισραήλ που αγαπάμε. Ίσως αποτύχουμε, αλλά θα δώσουμε τη μάχη. Δεν είμαι λοιπόν εκπρόσωπος του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών ούτε της ισραηλινής κυβέρνησης, και χαίρομαι που δεν την εκπροσωπώ.

ΧΚ: Θέλω να σας ρωτήσω επίσης σε τι κοινό θέλετε να φτάσει η ταινία σας. Είναι μια πολύ διανοητική ταινία, και ένα μέρος του κοινού μπορεί να πει: δεν καταλαβαίνω τίποτα.

AG: Ακριβώς.

ΧΚ: Αλλά δεν νομίζω ότι σας νοιάζει ιδιαιτέρως, σωστά;

ΑΓ: Όχι. Γιατί έχω ένα μεγάλο προνόμιο, και το σέβομαι. Πάντα έκανα τις ταινίες που ήθελα να κάνω, με τον τρόπο που ήθελα να τις κάνω. Αυτό είναι όλο. Νομίζω ότι αυτή είναι η υποχρέωσή μου απέναντι στο σύμπαν μου, στην κουλτούρα από την οποία προέρχομαι, που είναι μια νεωτερική, κοσμική ταυτότητα.

Και λέω πάντα στους αγαπητούς συμπατριώτες μου: το Ισραήλ δημιουργήθηκε ως ένα νεωτερικό πολιτικό εγχείρημα. Δεν ήταν θρησκευτικό εγχείρημα. Οι θρησκευόμενοι ραβίνοι έλεγαν στους φτωχούς Εβραίους της Ευρώπης: “Μείνετε, πρέπει να περιμένουμε τον Μεσσία”. Οι παππούδες μου από τη μεριά της μητέρας μου δεν άκουσαν, ευτυχώς. Μετά το κύμα των πογκρόμ του 1905, μετά την αποτυχία της πρώτης ρωσικής επανάστασης, κατάλαβαν. Δεν χρειάστηκαν άλλες εξηγήσεις, και έφυγαν με την ιδέα να δημιουργήσουν ένα νέο, σύγχρονο κράτος. Νομίζω ότι αυτό ήταν καλή ιδέα, γιατί ακόμα κι αν ασκώ κριτική, δεν είμαι εχθρικός, και θεωρώ ότι οι Εβραίοι αξίζουν να έχουν ένα κομμάτι γης σε αυτόν τον όμορφο πλανήτη. Συμφωνώ με το εγχείρημα. Τώρα, το γεγονός ότι υπάρχει μια παρακμή, ότι αντιδραστικές δυνάμεις παίρνουν τα ηνία, με αυτό δεν συμφωνώ. Νομίζω ότι μπορεί να καταλήξουν σαν τον Μιλόσεβιτς. Μπορεί να καταστρέψουν το ισραηλινό εγχείρημα.

Όσον αφορά το κοινό, μπορώ να κρίνω μόνο από τον εαυτό μου, ως θεατής. Μπορώ να κάθομαι σε μια πτήση και να απολαμβάνω μια ταινία, και μετά, αν με ρωτήσετε την επόμενη μέρα τι είδα, δεν θα το θυμάμαι. Ενώ με τις εμπειρίες που θα ονόμαζα “τις καλύτερες ταινίες που έχω δει”, κατά κάποιον τρόπο η ταινία αρχίζει όταν τελειώνει η προβολή.

Θα αναρωτηθώ: τι ήθελε πραγματικά να μου πει αυτός ο άνθρωπος; Πρέπει να καταλάβω τι ήθελε να κάνει ο Παζολίνι. Τι ήθελε να μου πει ο Ροσελίνι σε εκείνη τη φανταστική ταινία, το Γερμανία, έτος μηδέν, που είναι ένα μείγμα ντοκουμέντων του κατεστραμμένου Βερολίνου και αυτού του αγοριού που καταλήγει στον θάνατο. Κατά βάθος ήθελε να μου πει ότι η χώρα δημιούργησε την ίδια της την αυτοκτονία, τη ναζιστική Γερμανία. Τι θέλει να μου πει ο Γκοντάρ; Τι θέλει να μου πει ο μεγάλος ρωσικός κινηματογράφος; Θέλουν να δουλέψω ως ερμηνευτής, όχι ως καταναλωτής. Προτείνω λοιπόν αυτή τη δύσκολη αποστολή στο κοινό μου. Δεν μπορώ να παραπονεθώ: είχα πολλές ευκαιρίες να δείξω τη δουλειά μου στους καλύτερους χώρους, στα μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου, πολλές φορές στο επίσημο διαγωνιστικό, στο MoMA, στο Πομπιντού, άλλοτε με μεγάλη διανομή, άλλοτε με μικρή, και ειλικρινά, δεν με νοιάζει η κοσμική πλευρά του κόκκινου χαλιού. Μερικές φορές το βρίσκω αξιοθρήνητο, να στέκεσαι εκεί με το χαζό σμόκιν· το θεωρώ αρχαϊκό, δεν το χρειαζόμαστε. Δεν χρειάζεσαι όλους αυτούς τους ανθρώπους που κλαίνε για την καταστροφή του περιβάλλοντος και μετά πρέπει να μπουν σε λιμουζίνα για εκατό μέτρα, ρυπαίνοντας υπερβολικά, επειδή έτσι είναι σικ. Ελάτε τώρα.

Νομίζω ότι το Βερολίνο, παρεμπιπτόντως, είναι εξαιρετικό για το Shikun. Χρειάζομαι τον γκρίζο ουρανό. Χρειάζομαι λίγη μελαγχολία, όχι την ομορφιά της Βενετίας, όχι το σικ, με γελοίες γυναίκες που στριμώχνουν το σώμα τους σε κάθε λογής περίεργα πράγματα. Ειλικρινά, μου φαίνεται αξιοθρήνητο. Γι’ αυτό χαίρομαι που μπήκε στον κόπο κόσμος να έρθει να τη δει. Ο Κάρλο (ο Κάρλο Κιατριάν, καλλιτεχνικός διευθυντής της Berlinale) είπε αμέσως ότι θέλει να την προβάλει. Μου είπε: φέτος είσαι η μόνη εκατό τοις εκατό ισραηλινή ταινία, από το Ισραήλ, που θα δείξω. Χάρηκα πολύ με την ομάδα των ηθοποιών, Ισραηλινών και Παλαιστινίων, που ήρθαν και την υπερασπίστηκαν μαζί του χωρίς να τρέξουν πίσω από κάποια φτηνή πρόκληση ή υπερβολικές δηλώσεις.

Πρέπει να κρατήσουμε τις τέχνες. Είμαι επίσης αντίθετος στο κλείσιμο των διαύλων διαλόγου στις τέχνες. Είμαι αντίθετος. Δεν θέλετε να δώσετε χρήματα στην κυβέρνηση Νετανιάχου ή στη Χαμάς; Ελεύθερα. Αλλά τους καλλιτέχνες που προσπαθούν να συνδεθούν μεταξύ τους, γιατί θέλετε να τους μπλοκάρετε; Πρέπει να έχουμε ένα πεδίο επικοινωνίας. Θέλουμε να δώσουμε ερεθίσματα για κάποια λύση, γιατί αν το Ισραήλ θέλει να μείνει στη Μέση Ανατολή, είτε το θέλουν είτε όχι, θα πρέπει να συμβιβαστούν. Και αυτό ήταν, με τον βίαιο τρόπο της, η τελευταία επίθεση. Είναι εντελώς απαράδεκτη αλλά κατά βάθος είπαν πως ξέρετε κάτι, παιδιά, δεν πρόκειται να πάτε να κάνετε συμφωνίες με τα Εμιράτα, με τους Σαουδάραβες, και να μας αγνοείτε. Με απαράδεκτο, βίαιο τρόπο, μπήκαν στο κέντρο της σκηνής, και κανείς δεν θα κάνει πια συμφωνία χωρίς να τους ακούσει. Για μένα, ο Ράμπιν είναι ο μόνος, από την αριστερά ή τη δεξιά, που ήταν πραγματικός πατριώτης, γιατί όταν έχεις ένα μεγάλο πρόβλημα στη ζωή, μπορείς να το αγνοήσεις, αλλά είναι πολύ πιο συνετό να το αντιμετωπίσεις.

ΧΚ: Ποιο θα είναι το επόμενο πρότζεκτ;

AG: Αυτό το σκέφτομαι ακόμα.

ΧΚ: Στο Ισραήλ ακούγεται συχνά ότι η χώρα χάνει τον πόλεμο της επικοινωνίας και ότι οι σκηνοθέτες της οφείλουν να την υπερασπιστούν διεθνώς. Τι απαντάτε σε αυτό;

AG: Θεωρώ ότι εγώ προστατεύω το Ισραήλ που μου αρέσει. Εκείνο το άλλο Ισραήλ, που πιστεύει μόνο στον συσχετισμό δυνάμεων, δεν με χρειάζεται. Και νομίζω ότι κάνουν λάθος, γιατί αυτό είναι μάλιστα βαθιά μη εβραϊκό: αν οι Εβραίοι πίστευαν μόνο στη γλώσσα της ισχύος, θα είχαν εξαφανιστεί, όπως πολύ μεγαλύτερες αυτοκρατορίες. Το ότι επιβιώνουν τρεις χιλιάδες χρόνια οφείλεται ακριβώς στο ότι δεν πίστεψαν μόνο στη δύναμη. Τώρα όλοι αυτοί — τους αποκαλώ «οι στρατηγοί από τη ναφθαλίνη» — κηρύσσουν ότι όσο πιο σκληρά χτυπάς, τόσο μεγαλύτερη η νίκη. Ποια νίκη; Δεν υπάρχει νίκη. Υπάρχει καταστροφή και θάνατος. Δεν υπάρχει νίκη.

Θεωρώ ότι με την τέχνη μου προστατεύω το Ισραήλ που μου αρέσει. Εκείνο το άλλο Ισραήλ, που πιστεύει μόνο στο rapport de force, στον συσχετισμό δυνάμεων, δεν με χρειάζονται. Νομίζω ότι κάνουν λάθος, γιατί αυτό είναι μάλιστα πολύ μη εβραϊκό: αν οι Εβραίοι πίστευαν στο rapport de force, θα είχαν εξαφανιστεί, όπως πολύ μεγαλύτερες αυτοκρατορίες. Το ότι επιβιώνουν τρεις χιλιάδες χρόνια οφείλεται ακριβώς στο ότι δεν πίστευαν μόνο στη δύναμη της ισχύος. Τώρα όλοι αυτοί – τους αποκαλώ «οι στρατηγοί από τη ναφθαλίνη» (γαλλική και εβραϊκή έκφραση: στρατηγοί που βγήκαν από τη ναφθαλίνη, από την απόσυρση) – κηρύσσουν ότι “όσο πιο σκληρά χτυπάμε, τόσο μεγαλύτερη η νίκη”. Τι νίκη; Δεν υπάρχει νίκη. Υπάρχει καταστροφή και θάνατος. Δεν υπάρχει νίκη.

Σας ευχαριστώ που ήρθατε να μιλήσουμε.

ΧΚ: Εγώ σας ευχαριστώ.